Đọc một vùng bằng số cách làm nó còn giữ

Đếm số cách làm khác nhau cho cùng một việc là một phép đo ngược: nó cho biết số chặng, tốc độ đổi, và cả phần nào của vùng ấy khó thay thế.

Ba điều suy ra được từ con số ấy

• Nhiều cách trong khoảng hẹp thì các chỗ ấy cách nhau nhiều chặng;
• Ít cách thì hoặc ít chặng, hoặc đã bớt chặng từ lâu;
• Và một cách áp đảo còn vài cách lẻ thì đang ở giữa quá trình gộp.

Trường hợp thứ ba là trường hợp hay gặp nhất, và nó cho biết hướng đi chứ không chỉ trạng thái — vài cách lẻ ấy là phần sẽ lặng đi tiếp nếu không có gì đổi.

Đếm cho việc nào

• Chọn một việc mà ở đâu cũng phải làm — có ở mọi chỗ thì mới so được;
• Chọn việc mà cách làm nhìn thấy được, không phải đoán;
• Và đếm cùng một việc ở nhiều chỗ, đừng đếm nhiều việc ở một chỗ.

Điều kiện thứ ba là điều kiện làm cho phép đo có nghĩa: một việc, nhiều chỗ. Đếm nhiều việc ở một chỗ thì ra một con số khác hẳn và không dùng để so được.

So hai vùng bằng phép đếm này

• Vùng nhiều cách thì khó áp một chuẩn chung — mọi thứ phải làm riêng cho từng chỗ;
• Vùng ít cách thì dễ làm việc theo một quy trình;
• Và hai vùng ấy đòi hai cách tổ chức khác hẳn với cùng một loại việc.

Với ai định làm việc trải trên nhiều chỗ, con số này đáng đo trước: nó nói cho biết phải chuẩn bị bao nhiêu phiên bản thay vì một. Và chuẩn bị nhầm là nguồn tốn kém lớn nhất ở loại việc ấy.

Theo dõi con số ấy qua thời gian

• Giảm dần đều — vùng đang gộp, và quá trình còn tiếp;
• Giảm một bước rồi dừng — có một tuyến mới, và ảnh hưởng đã tới giới hạn của nó;
• Và không đổi qua nhiều năm — số chặng ở đó chưa đổi, hoặc phần còn lại là phần gắn vật liệu.

Ba hình dạng ấy cho ba dự đoán khác nhau cho mười năm tới, và chúng đọc được chỉ bằng cách hỏi lại sau vài năm. Không cần đo gì khác.

Con số này không nói về chất lượng

• Nhiều cách không có nghĩa là cách nào tốt hơn — chúng chỉ là những đáp án khác nhau cho cùng một điều kiện;
• Ít cách cũng không có nghĩa là đã tìm ra cách tốt nhất — thường chỉ là cách nào lan được thì thắng;
• Và cách lan được không phải cách tốt nhất mà là cách dễ mô tả nhất.

Điểm cuối là điều đáng nhớ nhất của cả phần này: thứ lan xa thắng vì nó dễ truyền, không vì nó hơn. Nên trong những cách đã lặng đi, thường vẫn còn thứ đáng giữ — và phần đáng giữ ấy nằm ở lớp cách làm, tức lớp lan kém nhất.

Sai lệch khi đếm

• Đứng ở chỗ gần hành lang mà đếm — ở đó đã gộp nên con số nhỏ hơn thực tế;
• Đếm cái nhìn thấy ở nơi bán thay vì nơi làm — nơi bán đã lọc bớt;
• Và đếm thứ làm để bán thay vì thứ làm để dùng — hai thứ ấy khác nhau, và thứ làm để dùng giữ nhiều biến thể hơn.

Cách bù cho cả ba: đếm ở chỗ làm, đếm thứ người ta làm cho mình dùng, và đếm ở chỗ xa hành lang. Ba điều chỉnh ấy thường làm con số tăng lên đáng kể so với lần đếm đầu.

Con số này dùng cho việc gì ngoài mô tả

• Chọn nơi tìm một cách làm riêng — nhiều biến thể thì khả năng tìm được thứ mình cần cao hơn;
• Ước công phải bỏ ra để làm việc trên cả vùng — mỗi biến thể là một phiên bản phải chuẩn bị;
• Và đoán tốc độ thay đổi — vùng nhiều biến thể thì còn cả một quãng gộp phía trước.

Ba việc ấy đều là việc lên kế hoạch, và con số này rẻ hơn mọi cách đo khác cho cùng mục đích — nó đếm được bằng mắt, không cần ai cho số liệu, và không cũ nhanh.

Đếm lại sau vài năm

• Đếm lại rẻ hơn lần đầu nhiều, vì đã biết đếm việc gì và đếm ở đâu;
• Hai lần đếm cho một hướng, mà hướng thì dùng được để quyết;
• Và một lần đếm chỉ cho một điểm — điểm thì không nói được gì về tương lai.

Nên nếu chỉ làm được một việc thì làm việc này: ghi lại con số của hôm nay kèm ngày tháng. Vài năm nữa nó thành một trong hai điểm để vẽ đường, và lúc ấy nó đáng giá hơn nhiều so với lúc ghi.

Đây là cách đọc ở mức cơ chế, không phải mô tả về bất kỳ nhóm người nào. Mọi việc thật phải hỏi cơ quan có thẩm quyền sở tại, cơ quan đại diện Việt Nam hoặc luật sư.