Ứng xử ở Myanmar: những gì nên biết trước

Myanmar có một số quy tắc ứng xử nghiêm hơn các nước láng giềng. Biết trước giúp tránh những sai sót không đáng có — và thể hiện sự tôn trọng mà người địa phương nhận ra ngay.

Tại nơi thờ tự

Đây là nhóm quy tắc nghiêm nhất và cũng dễ vi phạm nhất do không biết.

Bỏ giày dép và cả tất ngay từ cổng khuôn viên — không phải chỉ ở cửa điện. Điều này áp dụng cho toàn bộ khu vực chùa, kể cả sân ngoài trời.

Che vai và đầu gối — cho cả nam lẫn nữ. Nên mang theo khăn hoặc áo dài tay khi đi tham quan.

Không chỉ chân về phía tượng Phật khi ngồi — nên ngồi gập chân về một bên.

Không leo lên tượng hoặc công trình để chụp ảnh, và tuân thủ các biển cấm.

Nếu không chắc về điều gì, quan sát người địa phương và làm theo là cách an toàn nhất.

Với tăng sĩ

Tăng sĩ có vị thế xã hội cao, và có các quy tắc cụ thể.

Không chạm vào tăng sĩ. Với nữ giới, đây là quy định trong giới luật được giữ nghiêm — khi trao vật gì thì đặt xuống để tăng sĩ nhận, không đưa trực tiếp tay.

Không ngồi cao hơn tăng sĩ trong cùng không gian.

Xin phép trước khi chụp ảnh, và không chụp trong lúc khất thực ở khoảng cách gần.

Đây không phải phân biệt mà là quy định trong giới luật của tăng đoàn, và tôn trọng nó là điều cơ bản.

Đầu và chân

Một nguyên tắc văn hoá chi phối nhiều quy tắc cụ thể: đầu là phần cao quý nhất của cơ thể, chân là phần thấp nhất.

Hệ quả: không xoa đầu người khác, kể cả trẻ em — cử chỉ mà ở một số nền văn hoá là thân thiện thì ở đây là xúc phạm.

Và không dùng chân để chỉ hoặc đẩy vật gì, không để chân hướng về người khác hoặc về tượng Phật.

Với người Việt, nguyên tắc này khá quen — văn hoá Việt Nam cũng có quan niệm tương tự dù mức độ áp dụng khác.

Giao tiếp

Vài đặc điểm trong cách giao tiếp.

Giữ hoà khí được coi trọng — nói to, thể hiện tức giận nơi công cộng, hoặc tranh cãi gay gắt đều bị coi là mất tự chủ và làm mất mặt cả hai bên.

Cách nói gián tiếp phổ biến — lời từ chối thẳng ít khi được nói ra. Người Việt đọc được tín hiệu này dễ hơn người từ văn hoá nói thẳng.

Dùng tay phải khi đưa hoặc nhận đồ vật, đặc biệt trong bối cảnh trang trọng. Cách trang trọng hơn là đưa bằng tay phải với tay trái đỡ khuỷu tay phải.

Nụ cười không phải lúc nào cũng là vui — đôi khi là cách xử lý tình huống khó xử. Đây là điểm chung với nhiều nền văn hoá Á Đông.

Chụp ảnh và các chủ đề nhạy cảm

Xin phép trước khi chụp người, đặc biệt là tăng sĩ, trẻ em và người đang hành lễ.

Không chụp công trình quân sự, sân bay, cầu và các khu vực có biển cấm — quy định này được thực hiện nghiêm và vi phạm có thể gây rắc rối thật.

Về nội dung trò chuyện, nên tránh chủ động đưa ra nhận định về các vấn đề chính trị và sắc tộc. Đây không chỉ là phép lịch sự mà còn là vấn đề an toàn cho người đối thoại — họ có thể ở vị thế khó xử hơn mình nhiều.

Vài việc nhỏ tạo thiện cảm

Ngoài việc tránh sai, có mấy điều chủ động làm được và có hiệu quả rõ.

Học vài câu chào và cảm ơn bằng tiếng Miến — như ở mọi nơi, nỗ lực nói tiếng địa phương được đón nhận rất tích cực.

Mặc longyi nếu ở lâu — nhiều người nước ngoài sống tại Myanmar mặc trang phục này hằng ngày, và người địa phương thấy đó là dấu hiệu tôn trọng chứ không phải bắt chước lố.

Thử thanaka nếu được mời — cũng là cử chỉ được đón nhận vui vẻ.

Mang một chút quà nhỏ nếu được mời tới nhà — trái cây hoặc đồ ngọt là phù hợp.

Và kiên nhẫn — nhịp làm việc và nhịp sống ở đây chậm hơn nhiều nước, và sốt ruột không làm mọi thứ nhanh hơn mà chỉ làm quan hệ xấu đi.

Khi có sự cố

Nếu gặp vấn đề — mất giấy tờ, tai nạn, tranh chấp — nguyên tắc chung là giữ bình tĩnh và không làm lớn chuyện tại chỗ.

Liên hệ cơ quan đại diện Việt Nam tại Myanmar là bước nên làm sớm trong các tình huống nghiêm trọng, và số này nên lưu sẵn từ trước chứ không đợi tới lúc cần.

Và trước mọi chuyến đi, tra cứu khuyến cáo chính thức tại cơ quan có thẩm quyền và tại cơ quan đại diện Việt Nam tại Myanmar.