Với người Việt quan tâm Phật giáo, Myanmar có vị trí đặc biệt — nhất là trong truyền thống thiền Theravada, lĩnh vực mà nước này có ảnh hưởng vượt xa quy mô của nó.
- Myanmar là một trong những trung tâm quan trọng của thiền Theravada.
- Nhiều phương pháp thiền phổ biến trên thế giới có nguồn gốc từ đây.
- Các trung tâm thiền nhận cả người nước ngoài tới tu tập.
- Việt Nam cũng có cộng đồng Phật giáo Theravada, chủ yếu ở Nam Bộ.
Vì sao Myanmar quan trọng trong lĩnh vực này
Trong thế kỷ 20, các thiền sư Myanmar đã hệ thống hoá và truyền bá các phương pháp thiền mà nay được dạy rộng rãi trên khắp thế giới.
Điều này có nghĩa: nhiều người tập thiền ở phương Tây, ở Việt Nam hay nơi khác đang thực hành theo dòng có nguồn gốc từ Myanmar, dù có thể không biết điều đó.
Myanmar cũng giữ được truyền thống tu viện và học thuật Phật giáo liên tục, với các trường Phật học và cộng đồng tăng sĩ đông.
Điểm khác với Phật giáo Việt Nam
Như đã nói ở chuyên mục tôn giáo, Myanmar theo Theravada còn Việt Nam chủ yếu theo Bắc tông.
Với người Việt lần đầu tiếp xúc, những điểm dễ thấy khác biệt: kinh điển tiếng Pali, hình thức nghi lễ, và trọng tâm vào thực hành thiền cá nhân.
Nhưng nền giá trị chung thì gần, và Việt Nam cũng có cộng đồng Theravada ở Nam Bộ — nên dòng này không hoàn toàn xa lạ.
Với người muốn tìm hiểu, nên bắt đầu từ việc đọc và từ cộng đồng Theravada trong nước trước khi tính chuyện đi xa.
Các trung tâm thiền
Myanmar có nhiều trung tâm thiền nhận người nước ngoài, với các khoá từ vài ngày tới nhiều tháng.
Đặc điểm chung của các khoá nghiêm túc: lịch sinh hoạt chặt, giữ im lặng, điều kiện sinh hoạt đơn giản, và tập trung hoàn toàn vào thực hành.
Điều kiện tham gia, thủ tục và loại giấy tờ cần có phải hỏi trực tiếp trung tâm và kiểm tra quy định thị thực với cơ quan có thẩm quyền — đây không phải hoạt động du lịch thông thường và có thể có yêu cầu riêng.
Các điểm hành hương
Với người đi hành hương, các điểm chính đã nhắc ở các chuyên mục trước:
- Chùa Shwedagon ở Yangon — công trình biểu tượng của cả nước;
- Bagan — quần thể đền tháp lớn nhất;
- Vùng Mandalay và Sagaing — trung tâm tu hành với nhiều tu viện;
- Các tu viện và trường Phật học ở nhiều nơi;
- Và các chùa địa phương gắn với đời sống cộng đồng.
Điểm thứ ba là nơi mà người quan tâm tu học thường thấy giá trị hơn so với các điểm nổi tiếng — vì đó là nơi truyền thống được duy trì hằng ngày.
Ứng xử — nhắc lại vì quan trọng
Myanmar có quy định nghiêm về ứng xử tại nơi thờ tự, và với người đi vì mục đích tôn giáo thì điều này càng quan trọng.
Bỏ giày dép và tất từ cổng khuôn viên, che vai và đầu gối, không chạm vào tăng sĩ, không chỉ chân về phía tượng Phật.
Và tôn trọng việc đây là nơi thờ tự đang hoạt động, không phải điểm tham quan — giữ yên lặng, xin phép trước khi chụp ảnh.
Lưu ý thực tế
Với mọi kế hoạch tới Myanmar, kể cả vì mục đích tôn giáo: phải tra cứu khuyến cáo đi lại và tình hình cập nhật.
Loại giấy tờ phù hợp với mục đích tu học phải hỏi rõ cơ quan đại diện Myanmar tại Việt Nam — vì đây có thể không thuộc diện thị thực du lịch thông thường.
Và liên hệ trước với trung tâm hoặc tu viện để biết điều kiện hiện tại — nhiều nơi có thể thay đổi việc nhận người nước ngoài tuỳ tình hình.
Chuẩn bị cho một chuyến tu học
Với người dự định tham gia khoá dài, có mấy điều nên biết trước.
Điều kiện sinh hoạt đơn giản — phòng ở cơ bản, ăn chay theo giờ quy định, và ở nhiều nơi thì không ăn sau giữa trưa theo giới luật.
Lịch chặt — thức dậy rất sớm, ngồi thiền nhiều giờ mỗi ngày, và thời gian tự do rất ít.
Giữ im lặng — nhiều khoá yêu cầu không nói chuyện trong suốt thời gian, kể cả với người cùng khoá.
Không dùng thiết bị — điện thoại và máy tính thường phải gửi lại.
Đây là những điều nên hiểu rõ trước khi đăng ký — vì bỏ dở giữa chừng vừa phí công vừa ảnh hưởng tới người khác trong khoá.
Về sức khoẻ: ngồi nhiều giờ mỗi ngày là đòi hỏi thể chất thật, và người có vấn đề về lưng, khớp nên hỏi ý kiến bác sĩ cùng trung tâm trước.
Hỗ trợ công dân và thông tin liên hệ cơ quan đại diện Việt Nam tại Myanmar.
Vì sao Myanmar quan trọng với thiền?
Các thiền sư Myanmar trong thế kỷ 20 đã hệ thống hoá và truyền bá nhiều phương pháp thiền nay được dạy rộng rãi khắp thế giới.
Khoá thiền ở đây thế nào?
Lịch sinh hoạt chặt, giữ im lặng, điều kiện sinh hoạt đơn giản, tập trung hoàn toàn vào thực hành. Điều kiện tham gia phải hỏi trực tiếp trung tâm.
Nên bắt đầu từ đâu?
Từ việc đọc và từ cộng đồng Phật giáo Theravada trong nước — Việt Nam cũng có cộng đồng này ở Nam Bộ — trước khi tính chuyện đi xa.
Cần lưu ý gì về giấy tờ?
Loại giấy tờ phù hợp với mục đích tu học phải hỏi rõ cơ quan đại diện Myanmar, vì có thể không thuộc diện thị thực du lịch thông thường.
