Thứ chỉ truyền được khi làm cùng

Kênh ngắn nhất lại mang được nhiều nhất. Hiểu vì sao nó ngắn thì biết cách kéo dài nó ra — và đó là việc duy nhất làm được với phần cốt lõi.

Bốn thứ chỉ truyền được khi cùng ở một chỗ

• Nhịp tay — nhanh chậm ở từng bước, không đo được bằng con số;
• Điểm dừng — biết lúc nào là đủ, mà đủ thì mỗi lần một khác;
• Cách chữa khi hỏng — chỉ học được lúc đang hỏng thật;
• Và cách chọn giữa hai phương án đều được — người biết chọn ngay mà không giải thích được.

Bốn thứ này có chung một điểm: chúng là phán đoán chứ không phải quy tắc. Quy tắc thì viết ra được; phán đoán thì phải xây bằng số lần đã gặp.

Vì sao kênh này cần nhiều lần

• Một lần chỉ thấy một trường hợp, mà phán đoán cần nhiều trường hợp;
• Trường hợp khó thì hiếm, nên phải ở đủ lâu mới gặp;
• Và gặp rồi còn phải tự làm một lần mới thành của mình.

Nên thời gian ở đây không thay thế được bằng cường độ: làm mười giờ một ngày trong một tháng không bằng làm hai giờ một ngày trong một năm, vì cái cần là số trường hợp chứ không phải số giờ.

Bốn cách kéo dài tầm của kênh này

• Đưa người đi — cách cũ nhất và vẫn hiệu quả nhất;
• Đưa người tới — một người ở lại một quãng dài rồi mang về;
• Ghi lại phần ghi được, rồi dùng bản ghi làm khung cho phần phải học tại chỗ;
• Và để lại vật làm mẫu, vì vật giữ được đích đến dù không giữ được đường đi.

Cách thứ ba và thứ tư không thay được hai cách đầu, nhưng chúng rút ngắn quãng cần ở cạnh nhau. Có khung và có mẫu thì thời gian phải ở cùng giảm đi đáng kể.

Ghi lại được phần nào

• Ghi được thứ tự các bước và những gì đo được;
• Ghi được các trường hợp hỏng đã gặp và cách đã chữa — phần này quý nhất trong những gì ghi được;
• Không ghi được nhịp và điểm dừng;
• Và không ghi được cách chọn, nhưng ghi được các lần đã chọn và lý do lúc ấy.

Mục cuối là mẹo đáng dùng: không tả được quy tắc thì tả các ca cụ thể. Đủ nhiều ca thì người đọc tự rút ra được phần chung, và đó là cách gần nhất với việc truyền phán đoán qua chữ.

Khi không còn ai để làm cùng

• Phần ghi được vẫn còn, và nó dựng lại được một phần;
• Phần còn trong vật vẫn còn, và nó cho biết đích đến;
• Và người dựng lại phải tự đi hết phần giữa — tức làm lại đúng quãng mà người xưa đã đi.

Nên dựng lại được nhưng tốn: gần bằng học từ đầu, chỉ khác là biết đích ở đâu. Biết đích tiết kiệm được nhiều nhánh sai, và với một số việc thì chừng ấy là đủ để làm lại được.

Ai học được nhanh hơn

• Người đã làm một việc gần giống — họ chỉ cần học phần khác, không phải học từ đầu;
• Người quen quan sát hơn quen hỏi — vì phần này không truyền bằng câu trả lời;
• Và người chịu làm sai trước mặt người khác, vì sửa ngay là cách chính của kênh này.

Điểm thứ ba là điều kiện khó nhất với người lớn: kênh này đòi làm sai công khai. Ai né việc ấy thì học rất chậm dù ở cạnh bao lâu, vì phần lớn cái cần học chỉ hiện ra đúng lúc mình làm hỏng.

Bao lâu thì đủ

• Không đo bằng tháng mà đo bằng số trường hợp đã gặp;
• Một vòng mùa thường là mốc tối thiểu, vì nhiều trường hợp chỉ xuất hiện theo mùa;
• Và gặp được một ca hỏng nặng và tự chữa được là mốc thật.

Mốc thứ ba đáng nhớ vì nó khách quan: trước ca ấy thì mình đang làm theo; sau ca ấy thì mình bắt đầu tự làm. Và ca ấy không hẹn được — chỉ có thể ở đó đủ lâu để nó tới.

Dạy lại khi mình chưa thạo

• Dạy được phần khung ngay cả khi chưa thạo, và làm vậy thì phần khung không mất;
• Nhưng đừng dạy phần phán đoán khi mình chưa có — truyền sai còn khó sửa hơn không truyền;
• Và nói rõ phần nào mình chắc phần nào chưa là cách giữ cho bản truyền không lệch.

Cách phân biệt ấy giữ được chất lượng qua nhiều đời truyền: mỗi người đánh dấu phần mình không chắc thì người sau biết chỗ nào phải tự kiểm lại. Bỏ dấu ấy đi thì sau vài đời không ai còn biết phần nào là gốc.

Đây là cách đọc ở mức cơ chế truyền. Mọi việc thật phải hỏi cơ quan có thẩm quyền sở tại, cơ quan đại diện Việt Nam hoặc luật sư.