Mandalay và các cố đô quanh nó

Mandalay là trung tâm văn hoá của Myanmar, và quanh nó là bốn cố đô cũ nằm trong tầm đi về trong ngày — một mật độ di tích lịch sử hiếm có.

Vì sao có nhiều cố đô gần nhau

Đây là điều khiến vùng Mandalay đặc biệt. Các triều đại Myanmar thường dời đô, và trong nhiều thế kỷ, các kinh đô mới đều được dựng trong cùng một vùng ven sông Ayeyarwady.

Lý do dời đô có nhiều — thay đổi triều đại, yếu tố phong thuỷ và chiêm tinh, hoặc lý do quân sự.

Kết quả là ngày nay trong bán kính không xa Mandalay có tới bốn địa điểm từng là kinh đô, mỗi nơi để lại di tích riêng. Với người quan tâm lịch sử, đây là vùng có mật độ di tích cao bậc nhất Đông Nam Á.

Thành phố Mandalay

Đồi Mandalay nhìn xuống thành phố là điểm ngắm hoàng hôn phổ biến nhất, với lối lên qua các bậc thang có mái che và nhiều điện thờ dọc đường.

Dưới chân đồi là khu hoàng cung với hào nước và tường thành vuông vức — công trình đã qua nhiều biến cố lịch sử, phần lớn những gì thấy hiện nay là bản dựng lại.

Thành phố là trung tâm Phật học với nhiều tu viện và trường đào tạo tăng sĩ, và là nơi có cộng đồng tăng sĩ đông.

Đây cũng là trung tâm nghề thủ công — dát vàng lá, tạc tượng đá, đúc đồng, dệt lụa. Nhiều xưởng vẫn làm theo phương pháp truyền thống và mở cửa cho khách xem.

Amarapura và cầu U Bein

Amarapura là một trong các cố đô, nay đã nằm trong vùng đô thị mở rộng của Mandalay.

Điểm nổi tiếng nhất ở đây là cầu U Bein — cây cầu gỗ tếch bắc qua hồ, được dựng từ vật liệu tận dụng của cung điện cũ khi triều đình dời đi.

Cầu vẫn là lối đi lại thật của người dân hai bên hồ, không phải công trình dựng cho du lịch — và đó là điều làm nó sống động.

Cảnh hoàng hôn với bóng người đi trên cầu in trên mặt nước là hình ảnh gắn liền với Myanmar trong nhiếp ảnh du lịch.

Sagaing, Inwa và Mingun

Sagaing nằm bên kia sông, là trung tâm tu hành quan trọng nhất Myanmar — đồi Sagaing phủ đầy chùa tháp và tu viện, với cộng đồng tăng ni rất đông sinh sống tại đây.

Inwa là cố đô lâu đời hơn, nay là vùng nông thôn với các di tích nằm rải giữa ruộng — thường tham quan bằng xe ngựa vì đường nhỏ.

Mingun ở phía thượng nguồn, nổi tiếng với một công trình tháp xây dở dang khổng lồ — dự án bị bỏ giữa chừng, để lại khối gạch đồ sộ nứt do động đất, cho thấy quy mô mà công trình hoàn chỉnh lẽ ra sẽ đạt tới.

Mingun cũng có một quả chuông đồng rất lớn, thuộc hàng chuông còn nguyên vẹn lớn nhất thế giới.

Cách đi và lưu ý

Các cố đô nằm gần nhau, nên có thể đi một hoặc hai nơi mỗi ngày từ Mandalay làm căn cứ.

Với Mingun, cách đi truyền thống là bằng thuyền ngược sông Ayeyarwady — bản thân chuyến đi đã là một phần trải nghiệm.

Về thời điểm: tránh mùa nóng nếu có thể, vì vùng này thuộc vùng khô trung tâm và nhiệt độ mùa nóng rất cao.

Nghề thủ công Mandalay

Mandalay là nơi giữ được nhiều nghề thủ công truyền thống nhất Myanmar, và nhiều xưởng vẫn làm theo phương pháp cũ.

• Dát vàng lá — vàng được đập mỏng bằng búa qua nhiều giờ, dùng để dát lên tượng Phật;
• Tạc tượng đá cẩm thạch — cả một khu phố làm nghề này;
• Đúc đồng — chuông, tượng và đồ thờ;
• Dệt lụa — với kỹ thuật dệt hoa văn phức tạp;
• Và làm rối và đồ gỗ chạm.

Nghề dát vàng đáng nói riêng. Việc dát vàng lên tượng Phật là hành động tích đức trong tín ngưỡng Phật giáo Myanmar, nên nhu cầu vàng lá rất lớn và ổn định — đây là lý do nghề này tồn tại được qua nhiều thế kỷ.

Một số tượng Phật được dát vàng liên tục qua nhiều thế hệ tới mức lớp vàng dày lên làm thay đổi cả hình dáng tượng — hiện tượng đặc trưng chỉ thấy ở Myanmar.

Và như với mọi kế hoạch tới Myanmar, tra cứu khuyến cáo đi lại chính thức ở thời điểm đi.