Myanmar có tỷ lệ dân số đô thị thấp hơn nhiều nước trong khu vực. Điều đó vừa là hệ quả của lịch sử vừa tạo ra một bối cảnh riêng — với cả cơ hội lẫn thách thức.
- Phần lớn dân số Myanmar vẫn sống ở nông thôn.
- Yangon là đô thị lớn nhất theo khoảng cách xa.
- Hạ tầng đô thị phát triển chậm hơn so với khu vực.
- Nông nghiệp vẫn là nguồn sinh kế chính của phần lớn dân số.
Bức tranh chung
Khác với nhiều nước Đông Nam Á đã đô thị hoá nhanh trong vài thập niên qua, Myanmar vẫn là nước mà phần lớn dân số sống ở nông thôn và làm nông nghiệp.
Hệ thống đô thị cũng mất cân đối — Yangon lớn hơn nhiều so với đô thị đứng thứ hai, và khoảng cách giữa các đô thị lớn với các thị trấn vùng là rất rộng.
Đây là mô hình một đô thị trội thường thấy ở các nước đang phát triển, và nó tạo ra áp lực tập trung vào một điểm.
Vì sao chậm hơn
Các nguyên nhân thường được nêu.
Thứ nhất là bối cảnh kinh tế — Myanmar trải qua thời gian dài với mức hội nhập kinh tế quốc tế hạn chế, nên không có làn sóng công nghiệp hoá tạo việc làm đô thị như ở các nước láng giềng.
Thứ hai là hạ tầng — giao thông, điện và các dịch vụ cơ bản phát triển chậm, làm giảm sức hút của đô thị.
Thứ ba là tình hình tại một số vùng, ảnh hưởng tới di chuyển và tới đầu tư.
Kết quả là quá trình chuyển dịch lao động từ nông nghiệp sang công nghiệp và dịch vụ diễn ra chậm hơn so với xu hướng chung khu vực.
Điện và hạ tầng cơ bản
Đây là vấn đề có ảnh hưởng rộng nhất tới đời sống và kinh tế.
Tỷ lệ tiếp cận điện lưới ở nông thôn còn hạn chế, và ngay ở đô thị thì việc mất điện cũng xảy ra — nên nhiều hộ kinh doanh và gia đình có máy phát dự phòng.
Điều này ảnh hưởng trực tiếp tới khả năng phát triển sản xuất, vì công nghiệp cần nguồn điện ổn định.
Về giao thông, mạng đường bộ giữa các vùng còn hạn chế, đặc biệt tới vùng núi — làm tăng chi phí vận chuyển và hạn chế kết nối thị trường.
Mặt khác của sự chậm
Có mấy điều mà quá trình đô thị hoá chậm lại giữ được.
Di sản kiến trúc — như đã nói ở phần Yangon, nhiều công trình cũ còn lại chính vì không bị phá để xây mới.
Văn hoá truyền thống trong đời sống hằng ngày — trang phục, nghề thủ công, sinh hoạt cộng đồng còn phổ biến hơn nhiều nước đã đô thị hoá nhanh.
Môi trường tự nhiên — diện tích rừng và các hệ sinh thái còn nguyên vẹn hơn so với các nước láng giềng.
Đây không phải lý do để coi sự chậm phát triển là tốt — đằng sau nó là điều kiện sống khó khăn của nhiều người. Nhưng là điều cần ghi nhận khi mô tả đầy đủ.
Triển vọng
Với người quan tâm tới Myanmar về mặt kinh tế, có mấy điểm đáng nhìn.
Tiềm năng cơ bản là thật — dân số đông, cơ cấu trẻ, tài nguyên, và vị trí giữa hai thị trường lớn.
Nhưng hiện thực hoá tiềm năng phụ thuộc vào các yếu tố ngoài kinh tế — ổn định, hạ tầng, và môi trường đầu tư.
Nhà ở và đời sống đô thị
Ở các đô thị Myanmar, hình thái nhà ở phản ánh giai đoạn phát triển của thành phố.
Nhà thấp tầng vẫn chiếm phần lớn, với các chung cư cũ nhiều tầng không thang máy ở khu trung tâm Yangon — di sản của giai đoạn xây dựng trước.
Các dự án nhà ở mới và cao ốc xuất hiện chủ yếu trong những năm gần đây và tập trung ở một số khu.
Một đặc điểm đáng chú ý: giá bất động sản ở trung tâm Yangon từng tăng rất nhanh trong giai đoạn mở cửa kinh tế, tạo ra chênh lệch lớn so với thu nhập phổ thông — vấn đề quen thuộc ở các đô thị đang phát triển.
Điều này có nghĩa gì với người nước ngoài
Với người tới Myanmar làm việc hoặc tìm hiểu cơ hội, mấy điểm thực tế.
Điều kiện hạ tầng cần khảo sát cụ thể — không giả định mức dịch vụ như ở các nước láng giềng đã phát triển hơn.
Nguồn điện và kết nối internet là hai câu hỏi đầu tiên khi chọn địa điểm làm việc hoặc ở.
Và mọi kế hoạch phải đặt trên nền thông tin cập nhật về tình hình, từ nguồn chính thức — đây là điều kiện tiên quyết ở Myanmar hơn ở hầu hết các nước khác trong khu vực.
Đây là lý do mọi đánh giá về cơ hội tại Myanmar phải kèm theo đánh giá rủi ro cập nhật, và phải tra cứu tình hình tại cơ quan có thẩm quyền cùng các nguồn chính thức ở thời điểm quan tâm.
Vì sao Myanmar đô thị hoá chậm?
Thời gian dài hội nhập kinh tế hạn chế nên không có làn sóng công nghiệp hoá tạo việc làm đô thị; hạ tầng phát triển chậm; và tình hình tại một số vùng.
Vấn đề hạ tầng nào ảnh hưởng rộng nhất?
Điện — tỷ lệ tiếp cận ở nông thôn còn hạn chế và mất điện xảy ra cả ở đô thị, ảnh hưởng trực tiếp tới khả năng phát triển sản xuất.
Đô thị hoá chậm giữ lại được gì?
Di sản kiến trúc không bị phá để xây mới, văn hoá truyền thống còn trong đời sống hằng ngày, và môi trường tự nhiên còn nguyên vẹn hơn.
Đánh giá cơ hội kinh tế thế nào?
Tiềm năng cơ bản là thật — dân số đông, cơ cấu trẻ, tài nguyên, vị trí. Nhưng hiện thực hoá phụ thuộc các yếu tố ngoài kinh tế, nên mọi đánh giá phải kèm rủi ro cập nhật.
