Myanmar chuyển thủ đô tới một thành phố xây mới hoàn toàn ở vùng trung tâm — một trong số ít trường hợp như vậy trên thế giới, và là quyết định vẫn được thảo luận nhiều.
- Trung tâm hành chính chuyển từ Yangon tới Naypyidaw vào giữa những năm 2000.
- Thành phố được xây mới trên vùng đất trống ở khu vực trung tâm nước.
- Quy hoạch có mật độ rất thấp với các đại lộ rất rộng.
- Đây là nơi đặt các cơ quan trung ương.
Bối cảnh chuyển đô
Việc chuyển thủ đô diễn ra vào giữa những năm 2000, khi các cơ quan hành chính trung ương được dời từ Yangon tới địa điểm mới.
Các lý do thường được nêu gồm: vị trí trung tâm hơn về mặt địa lý so với Yangon nằm ở rìa phía nam, và khả năng tiếp cận các vùng trong nước thuận lợi hơn.
Đây không phải hiện tượng độc nhất — nhiều nước đã chuyển thủ đô tới thành phố xây mới vì các lý do về địa lý, về phát triển vùng, hoặc về quy hoạch.
Điều khiến trường hợp Myanmar được chú ý là quy mô quy hoạch so với dân số thực tế, và tốc độ chuyển đổi.
Đặc điểm đô thị
Naypyidaw có quy hoạch rất khác các thành phố Myanmar khác.
Các đại lộ rất rộng với nhiều làn xe, hệ thống đường được thiết kế cho lưu lượng lớn hơn nhiều so với lưu lượng thực tế hiện nay.
Các khu chức năng tách biệt — khu cơ quan, khu nhà ở, khu khách sạn, khu thương mại nằm cách xa nhau, nên gần như bắt buộc phải có phương tiện để di chuyển.
Mật độ dân cư thấp so với diện tích quy hoạch, khiến thành phố có cảm giác rộng và vắng — điều mà mọi mô tả về nơi này đều nhắc tới.
Có gì ở đây
Ngoài các cơ quan hành chính, thành phố có một số công trình đáng chú ý.
Một ngôi chùa lớn được xây theo mô hình chùa Shwedagon ở Yangon, với kích thước tương đương.
Vườn bách thảo và các công trình công cộng quy mô lớn.
Và các khách sạn phục vụ hội nghị quốc tế — thành phố từng đăng cai các sự kiện khu vực, trong đó có hội nghị của khối ASEAN khi Myanmar giữ vai trò chủ tịch luân phiên.
Bài học về đô thị mới
Naypyidaw là trường hợp đáng nghiên cứu về quy hoạch đô thị, và các điểm được nêu thường là:
Thứ nhất, hạ tầng không tự tạo ra đời sống đô thị. Đường sá, công trình và tiện ích là điều kiện cần, nhưng một thành phố sống động cần thời gian, cần kinh tế tại chỗ và cần người tự chọn tới ở.
Thứ hai, quy mô quy hoạch nên bám thực tế dân số. Quy hoạch quá rộng so với nhu cầu tạo gánh nặng duy trì hạ tầng.
Thứ ba, tách biệt chức năng quá mức làm giảm sức sống đô thị. Các thành phố sinh động thường có sự pha trộn giữa ở, làm việc và thương mại trong cùng khu vực.
Đây là những bài học được nhắc tới trong thảo luận về đô thị mới ở nhiều nước, không riêng Myanmar.
Với người tới
Naypyidaw không phải điểm đến du lịch thông thường — người tới đây chủ yếu vì công việc, hội nghị hoặc thủ tục hành chính.
Thành phố nằm trên trục đường bộ và đường sắt nối Yangon với Mandalay, nên thuận tiện về vị trí khi di chuyển giữa hai thành phố lớn.
Chuyển đô — hiện tượng không hiếm
Đặt Naypyidaw vào bối cảnh rộng hơn giúp nhìn khách quan hơn: chuyển thủ đô tới thành phố xây mới là việc nhiều nước đã làm.
Các lý do thường gặp khá giống nhau: giảm áp lực cho đô thị cũ đã quá tải, đưa thủ đô về vị trí trung tâm hơn, hoặc thúc đẩy phát triển một vùng.
Kết quả thì khác nhau. Một số thành phố mới phát triển thành đô thị thật sự sau vài thập niên; một số khác vẫn chủ yếu là trung tâm hành chính với đời sống đô thị hạn chế.
Yếu tố quyết định thường được nêu là có kinh tế tại chỗ hay không — nếu thành phố chỉ có cơ quan nhà nước mà không có hoạt động kinh tế tự thân, nó khó trở nên sống động.
Với Naypyidaw, còn quá sớm để kết luận — các thành phố mới thường cần nhiều thập niên để định hình, và quỹ đạo phụ thuộc nhiều vào tình hình chung của đất nước.
Như với mọi phần của Myanmar, tra cứu khuyến cáo đi lại chính thức tại cơ quan có thẩm quyền trước khi lên kế hoạch.
Vì sao Myanmar chuyển thủ đô?
Các lý do thường được nêu là vị trí trung tâm hơn về địa lý so với Yangon ở rìa phía nam, và khả năng tiếp cận các vùng trong nước thuận lợi hơn.
Naypyidaw khác các thành phố khác thế nào?
Đại lộ rất rộng, các khu chức năng tách biệt xa nhau, và mật độ dân cư thấp so với diện tích quy hoạch — tạo cảm giác rộng và vắng.
Bài học quy hoạch từ đây là gì?
Hạ tầng không tự tạo ra đời sống đô thị; quy mô quy hoạch nên bám thực tế dân số; và tách biệt chức năng quá mức làm giảm sức sống đô thị.
Có gì đáng xem ở đây không?
Một ngôi chùa lớn xây theo mô hình Shwedagon, vườn bách thảo và các công trình công cộng quy mô lớn. Nhưng đây không phải điểm đến du lịch thông thường.
