Giữ một đường ra thứ hai

Ở một hệ hình cây thì mỗi chỗ chỉ có một đường lên. Nhưng một người thì giữ được hai — và đó là việc rẻ nhất trong tất cả những gì có thể làm.

Vì sao một đường là rủi ro

• Một chặng ngừng thì cả chuỗi ngừng, và không có gì đỡ;
• Không phải chỉ ngừng hẳn — chỉ cần một mùa khó là đã đủ khó;
• Và lúc cần đường thứ hai thì không dựng kịp.

Điểm cuối là điểm quyết định: dựng một đường mới tính bằng nhiều lần đi lại, mà lúc đường chính ngừng thì không có thời gian ấy. Nên đường thứ hai phải có sẵn từ trước, chứ không phải tìm khi cần.

Ba cách giữ một đường thứ hai

• Giữ một mối bán nhỏ ở hướng khác — dù chỉ một phần nhỏ của tổng;
• Quen ít nhất một người chở ở tuyến khác, dù ít khi dùng;
• Và biết một chỗ đổi thay thế cho mỗi chặng chính.

Ba việc ấy gần như không tốn gì: một phần nhỏ doanh thu và vài cuộc gặp một năm. Cái tốn duy nhất là phải nhớ làm, vì chúng không bao giờ gấp.

Vì sao việc rẻ này lại bị bỏ

• Nó chỉ có ích ở tình huống hiếm, nên không ai thấy giá trị lúc bình thường;
• Nó tốn một chút mỗi lần, mà mỗi lần thì đều thấy không đáng;
• Và bỏ nó một lần thì không thấy hậu quả gì, nên lần sau dễ bỏ tiếp.

Cơ chế ấy giống hệt cơ chế của mọi khoản dự phòng: chi phí thì thường xuyên, lợi ích thì hiếm và lớn. Biết mình đang ở trong cơ chế ấy thì giữ được thói quen, vì cái cần không phải quyết tâm mà là một nếp cố định.

Đường thứ hai phải thật sự khác

• Hai mối bán mà cùng chuyển qua một nút thì là một;
• Hai người chở cùng đi một tuyến thì cũng là một;
• Và kiểm bằng cách hỏi: nếu chặng này ngừng thì đường kia còn chạy không.

Câu kiểm ấy lộ ra rất nhiều trường hợp tưởng có hai mà thực ra có một. Và đó là tình huống tệ hơn cả biết mình chỉ có một — vì có cảm giác an toàn mà không có an toàn.

Khi nào cần ba đường

• Khi việc mình làm không chờ được — thứ dễ hỏng hoặc có hạn giao;
• Khi một lần đứt là mất khách lâu dài, không chỉ mất một chuyến;
• Và khi hai đường đang có đều đi qua vùng hay gặp mùa khó cùng lúc.

Ngoài ba trường hợp ấy thì hai đường là đủ, và thêm nữa chỉ tốn. Giữ đúng mức dự phòng cần thiết cũng là một phần của việc tính đúng — dự phòng thừa cũng là chi phí, chỉ là chi phí không ai nhìn thấy.

Đường thứ hai cho người, không chỉ cho hàng

• Một cách đi lại thay thế khi tuyến quen ngừng;
• Một người có thể hỏi khi người quen không liên lạc được;
• Và một chỗ có thể ở tạm nếu phải dừng giữa chuỗi.

Ba thứ ấy cùng loại với đường thứ hai cho hàng: rẻ khi chuẩn bị trước, không dựng kịp khi cần. Và chúng cũng bị bỏ vì cùng một lý do — chúng không bao giờ gấp cho tới đúng lúc gấp.

Ghi lại đường thứ hai ở chỗ nhìn thấy

• Vì lúc cần thì không có thời gian nhớ lại;
• Và người khác trong nhà cũng cần biết, không chỉ mình;
• Và ghi lại thì mỗi năm xem lại một lần là đủ để nó không cũ.

Đây là việc mất mười phút một năm. Cái nó đổi lấy là không phải nghĩ trong lúc đang rối — và ở những tình huống mà đường chính ngừng thì đó thường là phần khó nhất.

Đường thứ hai cũng cần được dùng thỉnh thoảng

• Một đường lâu không đi thì không biết nó còn chạy không;
• Người quen lâu không gặp thì quan hệ nguội;
• Và dùng một lần mỗi năm là đủ để giữ cả hai thứ.

Nên dự phòng không phải là thứ cất đi mà là thứ phải chạy thử định kỳ. Một lần chạy thử mỗi năm tốn ít hơn nhiều so với phát hiện nó đã hỏng đúng lúc cần — và đó là cùng một nguyên tắc với mọi thứ để dành khác.

Mọi việc thật liên quan tới cư trú, giấy tờ, lao động hay kinh doanh phải hỏi cơ quan có thẩm quyền sở tại, cơ quan đại diện Việt Nam hoặc luật sư.