Giai đoạn Myanmar mở cửa từng thu hút nhiều doanh nghiệp Việt Nam. Những gì diễn ra sau đó là bài học đáng rút ra — và đó là giá trị thật của bài này, hơn là một danh sách cơ hội.
- Myanmar mở cửa kinh tế mạnh từ đầu thập niên 2010.
- Nhiều doanh nghiệp quốc tế và khu vực vào thị trường giai đoạn đó.
- Doanh nghiệp Việt Nam tham gia ở một số lĩnh vực.
- Bối cảnh từ năm 2021 làm thay đổi căn bản môi trường kinh doanh.
Bối cảnh giai đoạn mở cửa
Từ đầu thập niên 2010, Myanmar mở cửa kinh tế mạnh sau thời gian dài hạn chế giao thương với bên ngoài.
Điều này tạo ra một làn sóng quan tâm lớn — với các mô tả quen thuộc về "thị trường cuối cùng chưa khai phá ở châu Á", dân số đông, nhu cầu lớn ở mọi lĩnh vực.
Doanh nghiệp từ nhiều nước vào, và doanh nghiệp Việt Nam cũng tham gia ở một số lĩnh vực — viễn thông, ngân hàng, nông nghiệp, xây dựng, hàng tiêu dùng.
Những gì diễn ra sau đó
Từ năm 2021, bối cảnh tại Myanmar thay đổi căn bản, và điều đó ảnh hưởng tới mọi doanh nghiệp có mặt tại đây.
Các vấn đề mà doanh nghiệp quốc tế và khu vực gặp phải gồm: khó khăn về chuyển tiền và thanh toán, biến động tỷ giá, gián đoạn vận hành, và các cân nhắc về tuân thủ quốc tế.
Nhiều doanh nghiệp quốc tế đã rút hoặc thu hẹp hoạt động; một số duy trì ở mức tối thiểu.
Đây không phải câu chuyện riêng của doanh nghiệp Việt Nam mà là thực tế chung của thị trường này.
Bài học thứ nhất: rủi ro phi thị trường
Đây là bài học lớn nhất. Ở các thị trường mới nổi, rủi ro lớn nhất thường không phải rủi ro kinh doanh mà là rủi ro nằm ngoài kinh doanh.
Một kế hoạch có thể đúng về mọi mặt — sản phẩm phù hợp, nhu cầu thật, đối tác tốt — nhưng vẫn thất bại vì những yếu tố mà doanh nghiệp không kiểm soát và không dự báo được.
Hệ quả về cách làm: khi vào thị trường loại này, phải giả định kịch bản xấu là có thể xảy ra, và thiết kế hoạt động sao cho kịch bản đó không gây thiệt hại quá mức chịu đựng.
Bài học thứ hai: quy mô đầu tư và khả năng rút
Liên quan trực tiếp tới bài học trên: mức đầu tư nên tương xứng với khả năng chấp nhận mất.
Đầu tư nặng vào tài sản cố định ở thị trường có rủi ro phi thị trường cao là đặt mình vào thế không rút được.
Các mô hình linh hoạt hơn — thương mại thay vì sản xuất, thuê thay vì mua, liên doanh thay vì đầu tư một mình — giữ được khả năng điều chỉnh.
Bài học thứ ba: không chạy theo câu chuyện
Các thị trường mới mở thường đi kèm một câu chuyện hấp dẫn — "cơ hội cuối cùng", "vào sớm được lợi thế", "thị trường trăm triệu dân".
Những câu chuyện này không sai về mặt tiềm năng, nhưng chúng làm người ta bỏ qua phần đánh giá rủi ro.
Nguyên tắc rút ra: đánh giá một thị trường mới bằng cùng bộ tiêu chí như mọi thị trường khác, cộng thêm phần rủi ro đặc thù — chứ không nới lỏng tiêu chí vì câu chuyện hấp dẫn.
Với hiện tại và tương lai
Với doanh nghiệp Việt Nam hiện nay: đây không phải thời điểm để vào thị trường Myanmar, và điều này nên nói thẳng.
Những gì có thể làm mà không chịu rủi ro: theo dõi tình hình, tích luỹ hiểu biết về thị trường, và giữ quan hệ với những người có kinh nghiệm.
Nếu điều kiện thay đổi trong tương lai, người đã có hiểu biết sẽ ở vị thế tốt hơn nhiều so với người bắt đầu từ đầu — và đó là cách chuẩn bị không tốn kém.
Bài học áp dụng được cho thị trường khác
Giá trị của những bài học này vượt ra ngoài trường hợp Myanmar.
Với mọi thị trường mới nổi, bộ câu hỏi nên đặt là giống nhau: rủi ro phi thị trường ở mức nào, mình rút được không, và mất bao nhiêu thì vẫn chịu được.
Các chỉ dấu cần theo dõi cũng chung: ổn định thể chế, khả năng chuyển tiền quốc tế, tính nhất quán của chính sách, và mức độ doanh nghiệp quốc tế khác đang vào hay ra.
Chỉ dấu cuối đáng chú ý vì dễ quan sát nhất. Khi các doanh nghiệp quốc tế lớn rút khỏi một thị trường, đó là tín hiệu đáng đọc — họ có bộ phận đánh giá rủi ro chuyên nghiệp mà doanh nghiệp nhỏ không có.
Và ngược lại, khi họ bắt đầu quay lại, đó cũng là tín hiệu — dù người vào sau thường không còn lợi thế của người đi đầu.
Mọi quyết định phải dựa trên thông tin cập nhật từ cơ quan đại diện thương mại Việt Nam tại địa bàn và cơ quan có thẩm quyền.
Bài học lớn nhất là gì?
Ở thị trường mới nổi, rủi ro lớn nhất thường không phải rủi ro kinh doanh mà là rủi ro nằm ngoài kinh doanh — kế hoạch đúng mọi mặt vẫn có thể thất bại.
Nên đầu tư ở mức nào?
Tương xứng với khả năng chấp nhận mất. Ưu tiên mô hình linh hoạt — thương mại thay sản xuất, thuê thay mua, liên doanh thay đầu tư một mình.
Vì sao không nên chạy theo câu chuyện thị trường mới?
Vì những câu chuyện đó không sai về tiềm năng nhưng làm người ta bỏ qua phần đánh giá rủi ro — nên đánh giá bằng cùng bộ tiêu chí, cộng thêm rủi ro đặc thù.
Hiện nay nên làm gì?
Theo dõi tình hình, tích luỹ hiểu biết thị trường và giữ quan hệ — cách chuẩn bị không tốn kém, và người có hiểu biết sẽ ở vị thế tốt hơn nếu điều kiện đổi.
