Ba vùng ở phía bắc và phía tây Myanmar, mỗi nơi có địa hình, tôn giáo và lịch sử riêng — và cả ba đều rất khác vùng đồng bằng trung tâm. Đây là phần ít được biết nhất của đất nước này.
- Bang Kachin ở cực bắc, có địa hình núi cao nối với hệ Himalaya.
- Bang Chin ở vùng núi phía tây giáp Ấn Độ.
- Bang Rakhine ven biển phía tây, bị núi ngăn cách với nội địa.
- Thiên chúa giáo phổ biến trong cộng đồng Kachin và Chin.
Kachin — núi cao và tài nguyên
Bang Kachin ở cực bắc có địa hình núi cao nhất Myanmar, với đỉnh núi cao nhất Đông Nam Á nằm trong vùng này.
Người Kachin gồm nhiều nhóm với ngôn ngữ thuộc nhánh Tạng – Miến, và có truyền thống tổ chức xã hội riêng với hệ thống dòng họ chặt chẽ.
Về tôn giáo, Thiên chúa giáo phổ biến trong cộng đồng này — kết quả của hoạt động truyền giáo từ thời thuộc địa, và nay là yếu tố quan trọng trong bản sắc nhóm.
Vùng này có tài nguyên rất lớn — ngọc bích, gỗ, tiềm năng thuỷ điện. Và như đã nói ở chuyên mục địa lý, chính sự giàu tài nguyên này là một trong những nguyên nhân kinh tế đằng sau các xung đột kéo dài ở vùng.
Sông Ayeyarwady bắt nguồn từ đây — nơi hai nhánh thượng nguồn hợp lại trở thành con sông chảy suốt đất nước.
Chin — vùng khó tiếp cận nhất
Bang Chin ở vùng núi phía tây giáp Ấn Độ, và là một trong những vùng khó tiếp cận nhất Myanmar do địa hình hiểm trở và hạ tầng hạn chế.
Người Chin gồm nhiều nhóm với ngôn ngữ khác nhau đáng kể — một số nhóm ở các thung lũng gần nhau nói ngôn ngữ không hiểu được lẫn nhau, hệ quả điển hình của địa hình chia cắt mạnh.
Về tôn giáo, Thiên chúa giáo cũng phổ biến ở đây, tương tự Kachin.
Vùng có các tập tục truyền thống độc đáo, trong đó một số đang mai một khi các thế hệ giữ chúng qua đời — đây là mối quan tâm của giới nghiên cứu văn hoá.
Về kinh tế, đây là một trong những vùng khó khăn nhất, với nông nghiệp nương rẫy là chính và hạ tầng giao thông rất hạn chế.
Rakhine — hướng ra biển
Bang Rakhine ven biển phía tây có đặc điểm định hình bởi địa lý: dãy núi ngăn cách vùng này với nội địa Myanmar.
Hệ quả lịch sử rất lớn — vùng này phát triển hướng ra biển, với quan hệ thương mại và văn hoá nối sang tiểu lục địa Ấn Độ qua vịnh Bengal.
Rakhine từng là một vương quốc độc lập với giai đoạn thịnh vượng đáng kể, và di tích cố đô Mrauk U với hàng trăm công trình đền tháp bằng đá là chứng tích còn lại.
Người Rakhine theo Phật giáo Theravada như người Bamar, nhưng có ngôn ngữ, phong tục và ý thức bản sắc riêng.
Vùng này cũng có bãi biển Ngapali — điểm nghỉ dưỡng biển được biết đến nhiều nhất Myanmar.
Điểm chung của ba vùng
Dù rất khác nhau, ba vùng này có mấy điểm chung đáng chú ý.
Đều là vùng biên giới — với Trung Quốc, Ấn Độ, Bangladesh — nên chịu ảnh hưởng qua lại với các nước láng giềng.
Đều bị ngăn cách với trung tâm bởi địa hình, khiến kết nối kinh tế và hành chính với đồng bằng yếu hơn.
Đều có lịch sử quan hệ phức tạp với chính quyền trung ương, kéo dài từ thời thuộc địa tới nay.
Mrauk U — di sản ít người biết
Trong ba vùng này, Rakhine có di sản kiến trúc đáng chú ý nhất mà rất ít khách quốc tế tới.
Mrauk U là cố đô của vương quốc Rakhine, với hàng trăm công trình đền tháp xây bằng đá — khác với Bagan xây bằng gạch.
Điểm đặc biệt về kiến trúc: các công trình ở đây có cấu trúc dày, nhiều lớp tường và lối đi bên trong, mang cả chức năng phòng thủ chứ không chỉ tôn giáo — phản ánh vị thế của một vương quốc phải tự bảo vệ.
Cảnh quan cũng khác Bagan: các tháp nằm rải giữa đồi và ruộng lúa, với sương mù buổi sáng — hình ảnh mà những ai đã tới đều mô tả là rất ấn tượng.
Lý do nơi này ít khách là tiếp cận khó và tình hình vùng — nên trước khi có bất cứ kế hoạch nào, phải tra cứu khuyến cáo chính thức ở thời điểm đó.
Và đều là nơi có khuyến cáo đi lại cần tra cứu kỹ. Tình hình an ninh tại các vùng này thay đổi theo thời điểm và theo khu vực cụ thể — phải tra khuyến cáo chính thức tại cơ quan có thẩm quyền và tại cơ quan đại diện Việt Nam tại Myanmar trước mọi kế hoạch, không dựa vào thông tin du lịch cũ.
Vì sao Thiên chúa giáo phổ biến ở Kachin và Chin?
Kết quả của hoạt động truyền giáo từ thời thuộc địa, và nay là yếu tố quan trọng trong bản sắc của các cộng đồng này.
Vì sao bang Chin khó tiếp cận?
Địa hình núi hiểm trở và hạ tầng hạn chế. Địa hình chia cắt mạnh tới mức các nhóm ở thung lũng gần nhau nói ngôn ngữ không hiểu được lẫn nhau.
Rakhine khác gì các vùng khác?
Bị núi ngăn cách với nội địa nên phát triển hướng ra biển, từng là vương quốc độc lập với quan hệ thương mại nối sang tiểu lục địa Ấn Độ.
Ba vùng này có điểm chung gì?
Đều là vùng biên giới, đều bị địa hình ngăn cách với trung tâm, đều có lịch sử quan hệ phức tạp với chính quyền trung ương, và đều cần tra khuyến cáo đi lại kỹ.
