Hai nút không thay được nhau

Hai nút cùng bậc trông giống nhau nhưng phục vụ hai vùng khác nhau. Nên mất một nút không bù được bằng nút kia, dù nó ở ngay gần.

Vì sao không thay được

• Mỗi nút gom những nhánh chỉ dẫn tới nó, không dẫn tới nút bên;
• Đi từ nhánh này sang nút kia thường phải vòng qua tầng trên, tức thêm hai chặng;
• Và hai chặng thêm ấy thường đủ để việc không còn đáng làm.

Nên khoảng cách giữa hai nút trên bản đồ không nói gì: hai nút cách nhau rất gần vẫn có thể không nối với nhau, nếu không có nhánh nào chạy ngang.

Khi một nút ngừng

• Cả vùng sau nó tăng bậc chặng ngay, thường tăng hai chứ không một;
• Nhóm việc bị loại ở bậc mới lặng đi trong vài tháng;
• Và vùng ấy không chuyển sang nút bên được, vì đường không có sẵn.

Đây là rủi ro riêng của cấu trúc hình cây: mỗi chỗ chỉ có một đường lên. Không có mạng lưới nào đỡ, nên một điểm ngừng thì cả nhánh dưới nó chịu trọn.

Có nút dự phòng không

• Chỉ có ở chỗ mà hai nhánh gặp nhau trước khi lên tầng — khi ấy mới có hai đường;
• Chỗ như vậy hiếm vì nhánh ngang tốn mà ít người dùng lúc bình thường;
• Và giá trị của nó chỉ hiện ra khi một bên ngừng — tức lúc không ai muốn thử.

Đó là lý do nhánh ngang gần như không bao giờ được làm: lợi ích của nó nằm ở tình huống hiếm, còn chi phí thì thường xuyên. Nhưng chỗ nào tình cờ có thì chỗ ấy vững hơn hẳn mọi chỗ cùng bậc.

Đọc mức phụ thuộc của một chỗ vào nút của nó

• Hỏi nếu nút ấy đóng một tháng thì ở đây xoay thế nào;
• Nếu câu trả lời là chịu thì mức phụ thuộc là trọn vẹn;
• Nếu có một đường vòng thì hỏi đường ấy thêm mấy chặng;
• Và nếu người ta không nghĩ tới bao giờ thì đó cũng là một câu trả lời.

Câu hỏi này rẻ và cho nhiều: nó lôi ra một thứ mà không ai tự nghĩ tới trong lúc mọi sự bình thường. Và chuẩn bị cho nó thì rẻ hơn nhiều so với xử lý nó.

Gắn việc của mình vào mấy nút

• Một nút thì gọn nhưng chịu trọn rủi ro của nút ấy;
• Hai nút thì tốn hơn — hai bộ quan hệ, hai cách làm việc;
• Và hai nút chỉ đáng khi chúng phục vụ hai vùng thật sự khác nhau, chứ không phải hai nút nối cùng một tầng trên.

Điều kiện cuối là chỗ hay bị bỏ qua: hai nút cùng phụ thuộc một tầng trên thì thực ra là một. Khi tầng trên ngừng thì cả hai cùng ngừng, và công bỏ ra để giữ hai mối quan hệ không đổi lấy được gì.

Nhìn bản đồ thì tưởng có nhiều đường

• Bản đồ vẽ đường chứ không vẽ chặng, nên hai chỗ nối nhau bằng một nét trông như đi được;
• Nhưng một nét trên bản đồ có thể là hai lần đổi;
• Và đường không có ai đi thường xuyên thì thực tế không dùng được dù nó tồn tại.

Nên đọc mạng lưới phải hỏi người đi chứ đừng chỉ nhìn bản đồ: câu hỏi đúng là có ai đi đường ấy không, chứ không phải có đường ấy không. Hai câu cho hai bức tranh rất khác nhau.

Chuẩn bị cho tình huống nút ngừng

• Biết trước đường vòng là gì và thêm mấy chặng;
• Giữ dự trữ đủ cho quãng chờ ở mức của bậc chặng mới chứ không bậc hiện tại;
• Và có ít nhất một mối quan hệ ở nút khác, dù nhỏ.

Việc thứ ba rẻ nhất và bị bỏ nhiều nhất: một mối quan hệ chưa dùng tới thì trông như thừa. Nhưng lúc cần thì không dựng kịp, vì dựng quan hệ tính bằng số lần gặp chứ không bằng mức cấp bách.

Vùng nằm giữa hai nút

• Nếu có nhánh dẫn tới cả hai thì đó là chỗ vững nhất trong cả vùng;
• Nếu chỉ có nhánh tới một nút thì nó không phải nằm giữa, nó thuộc hẳn về một bên;
• Và khoảng cách trên bản đồ không quyết định điều đó — cái quyết định là có nhánh hay không.

Nên câu hỏi để biết mình có nằm giữa thật hay không rất gọn: từ đây đi tới nút kia mất mấy chặng. Bằng số chặng tới nút của mình thì là nằm giữa; nhiều hơn hẳn thì không.

Đây là cách đọc, không phải một mô tả đầy đủ. Mọi việc thật phải hỏi cơ quan có thẩm quyền sở tại, cơ quan đại diện Việt Nam hoặc luật sư.