Làm việc và kinh doanh ở Myanmar: những gì phải cân nhắc

Với người Việt nghĩ tới Myanmar cho công việc hoặc kinh doanh, bài này nói thẳng về những gì phải cân nhắc trước tiên — và thứ tự cân nhắc quan trọng không kém nội dung.

Thứ tự cân nhắc đúng

Với hầu hết thị trường, người ta bắt đầu từ cơ hội rồi mới tính rủi ro. Với Myanmar hiện nay, thứ tự phải ngược lại.

Câu hỏi đầu tiên không phải "có cơ hội gì" mà là: "tình hình hiện tại thế nào, và tôi có chấp nhận được mức rủi ro đó không".

Chỉ khi trả lời được câu đó thì mới có ý nghĩa để bàn tới cơ hội cụ thể. Làm ngược lại là cách dẫn tới quyết định sai.

Các nhóm rủi ro cần đánh giá

• An ninh — khác nhau rất lớn theo vùng, phải tra khuyến cáo theo từng bang;
• Tài chính — chuyển tiền quốc tế, thanh toán, biến động tỷ giá;
• Pháp lý và tuân thủ — gồm cả các cân nhắc về tuân thủ quốc tế;
• Vận hành — điện, internet, logistics, nhân sự;
• Và rủi ro danh tiếng — đối tác, khách hàng quốc tế có thể quan tâm tới việc mình hoạt động ở đâu.

Nhóm thứ hai đáng nhấn vì nó ảnh hưởng tới mọi hoạt động: khó khăn về chuyển tiền và thanh toán quốc tế là rào cản thực tế, không chỉ là bất tiện — nó có thể khiến một mô hình kinh doanh không vận hành được dù mọi yếu tố khác đều ổn.

Nếu vẫn tiến hành

Với người đã cân nhắc kỹ và vẫn quyết định tiến hành, có mấy nguyên tắc.

Tham vấn cơ quan đại diện thương mại Việt Nam tại địa bàn trước, và tham vấn tư vấn pháp lý có kinh nghiệm về thị trường này.

Bắt đầu nhỏ — đơn hàng thử, quy mô hạn chế, để kiểm chứng thực tế trước khi cam kết lớn.

Dùng phương thức thanh toán có bảo đảm, không chuyển khoản trả sau với đối tác chưa có lịch sử giao dịch.

Có kế hoạch thoát — biết trước mình sẽ làm gì nếu tình hình xấu đi.

Và không để tài sản hoặc nhân sự vào thế không rút được.

Văn hoá kinh doanh

Nếu có làm việc với đối tác Myanmar, vài điều đáng biết.

Quan hệ cá nhân quan trọng — gặp trực tiếp và dành thời gian xây dựng quan hệ có giá trị, giống nhiều nước trong khu vực.

Giữ hoà khí và tránh làm mất mặt — như đã nói ở chuyên mục văn hoá, đây là nguyên tắc xã hội mạnh.

Giao tiếp gián tiếp — lời từ chối thẳng ít khi được nói ra, nên cần đọc tín hiệu. Người Việt có lợi thế ở điểm này.

Nhịp chậm hơn — quyết định mất thời gian, và sốt ruột không làm nhanh hơn.

Ngôn ngữ — tiếng Miến là ngôn ngữ làm việc; tiếng Anh dùng được trong một số bối cảnh nhưng hạn chế. Có người phiên dịch tin cậy là cần thiết.

Với người tìm việc

Với cá nhân nghĩ tới làm việc tại Myanmar, hướng thực tế nhất là đi theo doanh nghiệp — được cử sang bởi tổ chức mình đang làm, với sự chuẩn bị và hỗ trợ của tổ chức đó.

Tự sang tìm việc không phải hướng nên làm trong bối cảnh hiện tại — cả vì lý do an toàn lẫn vì thị trường lao động.

Chuẩn bị hiểu biết thay vì hành động vội

Với phần lớn người Việt quan tâm tới Myanmar hiện nay, hướng hợp lý là chuẩn bị hiểu biết chứ không phải hành động ngay.

Những gì có thể làm mà không cần ở tại chỗ:

• Tìm hiểu thị trường và ngành qua tài liệu, báo cáo của các tổ chức quốc tế;
• Học về văn hoá và lịch sử — thứ có giá trị lâu dài bất kể tình hình;
• Bắt đầu học tiếng Miến nếu thực sự nghiêm túc về thị trường này;
• Theo dõi tình hình qua các nguồn chính thức;
• Và xây dựng quan hệ với những người đã có kinh nghiệm về thị trường này.

Cách tiếp cận này có lợi thế rõ: không chịu rủi ro nào, mà vẫn sẵn sàng nếu điều kiện thay đổi.

Và với người thực sự quan tâm lâu dài, hiểu biết tích luỹ được là tài sản — vì rất ít người Việt có hiểu biết sâu về Myanmar, nên ai có sẽ ở vị thế tốt khi thời điểm phù hợp tới.

Trong mọi trường hợp: đăng ký công dân với cơ quan đại diện Việt Nam, lưu sẵn số liên lạc khẩn cấp, và theo dõi khuyến cáo chính thức liên tục chứ không chỉ trước khi đi.