Đoán chiều đổi tiếp theo

Không đoán được thời điểm, nhưng đoán được chiều. Năm dấu cho biết bậc của một chỗ đang nghiêng về phía nào.

Ba dấu nghiêng về giảm

• Có tin về một tuyến đang làm — dấu chắc nhất, và thường có trước vài năm;
• Loại phương tiện đi qua bắt đầu đổi sang loại đi được xa hơn;
• Và số người qua lại tăng đều qua vài năm — đủ đông thì áp lực mở tuyến tự có.

Dấu thứ hai là dấu ít ai để ý mà lại sớm: phương tiện đổi trước khi đường đổi. Ai thấy loại xe mới xuất hiện đều đặn thì biết trước cả những người đang chờ tin chính thức.

Hai dấu nghiêng về tăng

• Một đoạn xuống cấp mà không ai sửa qua vài mùa;
• Số người chở tuyến đó giảm — ít người đi thì càng ít ai sửa.

Hai dấu này nuôi nhau: đường xấu thì ít người đi, ít người đi thì càng không đáng sửa. Nên chiều tăng, một khi đã bắt đầu, khó đảo hơn chiều giảm nhiều.

Vì sao không đoán được thời điểm

• Bậc đổi khi vượt một ngưỡng, mà ngưỡng thì không nhìn thấy;
• Nhiều thứ cùng đẩy về một phía nhưng không biết cái nào chạm ngưỡng trước;
• Và một sự kiện nhỏ có thể là giọt cuối.

Nên cách dùng đúng là chuẩn bị theo chiều chứ không theo lịch. Biết chiều thì biết nên chuẩn bị gì; chờ biết thời điểm thì chờ mãi không tới, và tới thì đã muộn.

Chuẩn bị theo chiều giảm

• Chuẩn bị đủ lượng cho nhóm việc sắp vào ngưỡng;
• Giữ phần bán tại chỗ, vì cạnh tranh từ xa sẽ mạnh lên;
• Và đừng đầu tư thêm vào việc phục vụ chính chuỗi chặng — nhóm ấy sẽ co lại.

Chuẩn bị theo chiều tăng

• Chuyển dần sang việc chịu được nhiều chặng hơn;
• Tăng phần làm được tại chỗ, giảm phần phải chở vào;
• Và dày phần dự trữ lên, vì mỗi chuyến sẽ thưa hơn.

Hai bảng chuẩn bị này ngược nhau gần như hoàn toàn, nên đọc sai chiều thì chuẩn bị đúng cái không cần. Và vì cả hai đều tính bằng năm, sai chiều là mất vài năm chứ không mất một mùa.

Khi hai chiều cùng có dấu

• Thường là một phần của vùng giảm còn phần kia tăng;
• Hỏi dấu ấy thuộc về nhánh nào chứ đừng gộp cả vùng;
• Và chính mình đang ở nhánh nào mới là câu cần trả lời.

Đây là trường hợp phổ biến hơn người ta tưởng, vì một tuyến mới gần như luôn vừa nâng vài chỗ vừa bỏ lại vài chỗ. Và tin chung về cả vùng thì không cho biết mình thuộc nhóm nào.

Hỏi ai để biết chiều

• Người chở biết sớm nhất về tình trạng đường;
• Người bán thứ phải nhập vào biết sớm về giá;
• Và người ở lâu biết chỗ này đã đổi mấy lần và theo chiều nào.

Ba nguồn ấy ghép lại cho cả chiều lẫn tốc độ. Không ai trong ba biết trọn, nhưng phần trùng của họ thì gần như luôn đúng — và phần lệch giữa họ cho biết chỗ nào còn chưa rõ.

Ghi lại phán đoán của mình

• Ghi chiều mình đoán và ghi ngày tháng;
• Vài năm sau đọc lại để biết mình đọc đúng hay sai ở đâu;
• Và sai ở đâu thì lần sau chú ý thêm dấu ở đó.

Việc này mất vài phút và nó là cách duy nhất cải thiện được khả năng đọc chiều. Không ghi thì trí nhớ tự sửa lại phán đoán cũ cho khớp với kết quả, và khi ấy không học được gì.

Chiều đổi của cả vùng và của chỗ mình

• Cả vùng có thể đang giảm mà chỗ mình thì không;
• Vì tuyến mới chỉ chạm tới vài nhánh;
• Và tin chung về cả vùng vì thế có thể sai hoàn toàn cho một chỗ cụ thể.

Nên mọi tin nghe được phải hỏi thêm một câu: nó có đi qua nhánh của mình không. Câu ấy tách được tin dùng được khỏi tin chỉ để biết — và phần lớn tin lan rộng đều thuộc loại thứ hai.

Đây là cách đọc ở mức cơ chế, không phải mô tả sự kiện. Mọi việc thật phải hỏi cơ quan có thẩm quyền sở tại, cơ quan đại diện Việt Nam hoặc luật sư.