Myanmar có cấu trúc ba mùa rõ rệt, nhưng cùng một mùa lại rất khác nhau giữa vùng châu thổ, vùng khô và vùng núi. Biết điều này quyết định cả việc đi khi nào lẫn đi đâu.
- Myanmar nằm trong vùng khí hậu gió mùa nhiệt đới.
- Mùa mưa thường kéo dài khoảng giữa năm.
- Vùng khô trung tâm nhận lượng mưa thấp hơn hẳn các vùng khác.
- Cao nguyên Shan mát quanh năm nhờ độ cao.
Ba mùa
Mùa mưa — khi gió mùa tây nam mang hơi ẩm từ vịnh Bengal vào. Mưa nhiều, độ ẩm cao, và đây là mùa canh tác chính.
Mùa khô mát — sau khi gió mùa rút, trời khô và nhiệt độ dễ chịu nhất trong năm. Đây là mùa lễ hội và mùa du lịch.
Mùa nóng — trước khi mùa mưa tới, nhiệt độ lên cao, đặc biệt gay gắt ở vùng khô trung tâm.
Với người Việt, cấu trúc này khá quen — gần với nhịp mùa của miền Nam Việt Nam, nơi cũng có mùa mưa và mùa khô rõ rệt.
Chênh lệch giữa các vùng
Đây là phần quan trọng hơn nhiều so với việc biết tên ba mùa.
Vùng châu thổ và ven biển — mưa rất nhiều trong mùa mưa, độ ẩm cao quanh năm, nóng ẩm kiểu nhiệt đới điển hình.
Vùng khô trung tâm — lượng mưa thấp hơn hẳn do bị núi chắn. Mùa nóng ở đây rất gay gắt, và là điều người tới Bagan vào mùa nóng đều nhớ.
Cao nguyên Shan — mát quanh năm nhờ độ cao, buổi tối và sáng sớm có thể khá lạnh. Đây là vùng dễ chịu nhất về khí hậu.
Vùng núi phía bắc — lạnh thật vào mùa đông, và ở độ cao lớn có tuyết.
Bão và thiên tai
Myanmar nằm ven vịnh Bengal nên chịu ảnh hưởng của bão nhiệt đới, đặc biệt ở vùng châu thổ và bờ Rakhine.
Địa hình thấp của vùng châu thổ khiến nơi này dễ tổn thương trước nước dâng do bão — và lịch sử vùng này có những thảm hoạ để lại hậu quả rất nặng.
Mùa mưa cũng mang theo rủi ro lũ và sạt lở ở vùng núi. Đây là điều cần tính khi đi lại trong mùa này, vì đường sá vùng cao có thể bị gián đoạn.
Đi vào lúc nào
Mùa khô mát là thời điểm hợp lý nhất cho hầu hết mục đích — thời tiết dễ chịu, đường sá thuận lợi, và là mùa của nhiều lễ hội.
Đây cũng là mùa cao điểm, nên giá và mức độ đông hơn.
Mùa nóng nên tránh nếu định tới vùng khô trung tâm — Bagan giữa mùa nóng là thử thách thật về thể lực.
Mùa mưa có cảnh quan xanh đẹp và ít khách, nhưng đi lại khó hơn, nhất là ở vùng núi và vùng xa.
Chuẩn bị theo vùng
- Vùng châu thổ và ven biển — đồ mỏng thoáng, áo mưa trong mùa mưa;
- Vùng khô trung tâm — mũ rộng vành, nhiều nước, tránh giữa trưa;
- Cao nguyên Shan — một lớp áo ấm cho buổi tối và sáng sớm;
- Vùng núi phía bắc — đồ ấm thật nếu đi mùa đông;
- Và giày chắc nếu đi vùng núi trong mùa mưa.
Khí hậu và nông nghiệp
Nhịp mùa quyết định trực tiếp cách canh tác ở từng vùng, và sự khác biệt khá rõ.
Vùng châu thổ — lúa nước là chính, gieo trồng theo mùa mưa. Đây là mô hình gần với đồng bằng Việt Nam nhất.
Vùng khô trung tâm — cây chịu hạn, cây lấy dầu, và phụ thuộc hệ thống tưới. Năng suất thấp hơn nhưng đây là vùng đông dân từ lâu đời.
Cao nguyên Shan — nhờ khí hậu mát, vùng này trồng được chè, cà phê và rau quả ôn đới — những thứ không trồng được ở đồng bằng.
Sự phân hoá này tạo ra tính bổ sung giữa các vùng, và là lý do mạng lưới thương mại nội địa dọc sông Ayeyarwady đã hình thành từ rất sớm.
Biến đổi khí hậu
Myanmar được xếp vào nhóm nước dễ tổn thương trước biến đổi khí hậu, vì ba lý do cộng lại.
Vùng châu thổ thấp và đông dân chịu rủi ro từ nước biển dâng và bão mạnh hơn; nông nghiệp phụ thuộc nước mưa nhạy cảm với thay đổi lượng mưa; và năng lực ứng phó còn hạn chế.
Lễ hội gắn với mùa
Lịch lễ hội Myanmar bám sát nhịp mùa, và biết điều này giúp chọn thời điểm đi có chủ đích hơn.
Lễ hội được biết đến nhiều nhất là Thingyan — lễ té nước mừng năm mới, diễn ra vào giữa mùa nóng. Đây là dịp lớn nhất trong năm, kéo dài nhiều ngày, và tương tự các lễ té nước ở Thái Lan, Lào, Campuchia.
Cuối mùa mưa có các lễ hội ánh sáng, khi chùa chiền và nhà cửa được thắp đèn — thời điểm đẹp để đi nếu muốn thấy không khí lễ hội mà tránh cái nóng của Thingyan.
Lưu ý thực tế: trong dịp lễ lớn, nhiều dịch vụ đóng cửa và việc đi lại rất đông. Nên tìm hiểu lịch trước khi đặt vé.
Một lưu ý về trang phục ở nơi thờ tự: Myanmar có quy định nghiêm về trang phục khi vào chùa — che vai, che đầu gối, và bỏ giày dép cùng tất. Điều này áp dụng cho cả nam lẫn nữ và được thực hiện nghiêm túc, nên nên tính vào việc chuẩn bị quần áo.
Myanmar có mấy mùa?
Ba mùa: mùa mưa khi gió mùa tây nam mang ẩm từ vịnh Bengal, mùa khô mát sau đó, và mùa nóng trước khi mưa trở lại.
Vùng nào khí hậu dễ chịu nhất?
Cao nguyên Shan — mát quanh năm nhờ độ cao, buổi tối và sáng sớm có thể khá lạnh.
Nên đi vào lúc nào?
Mùa khô mát — thời tiết dễ chịu, đường sá thuận lợi, nhiều lễ hội. Đây cũng là mùa cao điểm nên đông và giá cao hơn.
Chuẩn bị trang phục cần lưu ý gì?
Myanmar có quy định nghiêm khi vào chùa — che vai, che đầu gối, bỏ cả giày dép lẫn tất. Áp dụng cho cả nam lẫn nữ và được thực hiện nghiêm túc.
